Tarwe gluten – Allergie en intolerantie op wat er in brood zit 

Gluten intolerantie

Gluten… al van gehoord? Verdenk je gluten in brood als degene waar je gevoelig aan bent? In brood en broodproducten zitten meer stoffen dan gluten waar je lichaam allergisch of intolerant op kan reageren. Best ben je 100% zeker over waarop je werkelijk reageert! Als jij gluten verdenkt, raad ik je zeker aan om de zoektocht nog niet te staken door gluten te mijden! De reden lees je in mijn boek ByeBye Jeuk ‘De populaire voedselgevoeligheden A. Glutenintolerantie of coeliakie’ vanaf pagina 82 en mogelijk in mijn volgende posts op deze Happy Body & Mind Blog en op de socials. Vaak deel ik ook reels en berichten van de Vlaamse Coeliakie Vereneging VCV de patiëntenvereniging die zich inzet voor mensen met coëliakie en tarwe-allergieën.  

Brood is meer dan gluten 

Brood en broodproducten bevatten meerdere stoffen, dan enkel gluten, die tot een gevoeligheidsreactie kunnen leiden. Stoffen die ervoor zorgen dat jouw gevoeligheidsemmer* overloopt. Op welke stof(fen) jouw lichaam effectief reageert met je huid, darmen, ademhaling, hoofd,…, is belangrijk exact te weten. Dit om de risico’s en klachtenlast in te kunnen schatten. Dit is nodig om de hulpmiddelen zoals medicatie en voedingsaanpassingen gericht toe te passen. Zodat jouw gevoeligheidsemmer stopt met overstromen!  

*Het werkingsprincipe van de gevoeligheidsemmer en hoe jij kunt voorkomen dat die overstroomt, wordt in het boek ‘ByeBye Jeuk’ uit de doeken gedaan. Met vele tips en EHBO-kits om jouw levenskwaliteit op te krikken

Een allegaartje van ingrediënten met kans op gevoeligheidsreacties op andere stoffen dan gluten

Brood op zich is een allegaartje aan meerdere ingrediënten afhankelijk van welk brood je kiest en waar je het koopt. In deze blog gaan we tot de laatste kruimel. 

De tarwe-allergenen 

Qua allergenen** kan je in brood wel wat tegenkomen. Brood is traditioneel gebaseerd op tarwe, het basisgraan dat doorgaans al eeuwen wordt gebruikt.

** Een allergeen is de stof, meer bepaald een specifiek eiwit, waar je lichaam allergisch op reageert.

In veel broodingrediënten zitten de diverse eiwitten die als allergenen herkend worden door het lichaam als je er allergisch aan bent en zo effectieve allergische symptomen geven.  

Enkele types van gevoeligheidsreacties op het tarwe graan uitgelicht:  

• Eén tarwe-eiwit is gekend voor de milde kruisallergische reactie met graspollen. Doordat je allergische bent aan de graspollen gaat je lichaam dat specifiek tarwe-eiwit dat je eet lezen als de graspolleneiwitten en krijg je kruisallergiesymptomen bij het eten van tarwe. Over kruisallergieën lees je meer in de Blogpost: Het pollenseizoen is (bijna) voorbij… maar wat met je voedselallergieën?
• Eén specifiek tarwe-eiwit veroorzaakt enkel een allergische reactie bij inspanning of stress binnen een bepaalde tijdsspanne na het eten van tarwe.  
• De intolerantie op één specifiek eiwit in tarwe: de gluten waarvoor de benaming ‘coeliakie’ wordt gebruikt.  Dit is een auto-immuunziekte waarbij je eigen lichaam je lichaam afbreekt. Uiterst belangrijke tip: mijd nooit gluten of tarwe en spelt als je nog geen diagnose hebt van glutenintolerantie (coeliakie). Anders moet je je terug ziek eten opdat de diagnose voor coeliakie kan gesteld worden. 

Andere allergieën op tarwe-eiwitten kunnen snel getest worden door een gerichte bloedcontrole bij de huisarts. Zodat ook snel de gepaste nodige maatregelen kunnen getroffen worden. Onder andere: medicatie, voedingsadvies bij een gespecialiseerde diëtist en directe doorverwijzing naar de allergoloog. 

De andere granen naast tarwe in broodproducten  

Alle type granen, naast tarwe, kunnen een rol spelen in allergische reacties op brood als deze gebruikt worden als ingrediënt. Waaronder: rogge, gerst, gierst, haver, spelt, rijst en ook boekweit, teff,… Op elk van die granen werden er gevoeligheidsreacties waaronder allergieën gerapporteerd. 

Peulvruchten in brood 

Ook wordt er vaak bloem van peulvruchten zoals soja aan broodproducten toegevoegd. Soja is een belangrijk allergeen met verschillende soorten voedselallergieën op diverse soja-eiwitten in de sojabonen aanwezig. Sojabonen worden gebruikt in brood en vele andere voedingsmiddelen zoals tofu, tempeh, sojadrink en -yoghurt, sojasaus,… en edamame boontjes zijn sojabonen op zich.

Elk soja-eiwit waarvoor allergieën werden gerapporteerd en onderzocht, heeft zijn specifiek reactie- en klachtenpatroon, in tijd van optreden en de risico’s.

Tevens bestaan er intoleranties op soja en -producten waaronder intolerantie op benzoaten. En is er de allergie voor geurstoffen, parfum en perubalsem die ook een overreactie op pure en bewerkte soja gebaseerde voedingsmiddelen kan veroorzaken.  

Volgende broodingrediënt: gist of zuurdesem  

Gist of zuurdesem zijn de twee andere ingrediënten om te bekomen dat we het gekende brood krijgen: omhoog gekomen in de oven of broodmachine en met een mooie kruimel. Bij allergieën en intoleranties is het type gist, gedroogd of vers, dat gebruikt wordt medebepalend. Het gistings- en zuurdesemproces staat mee in voor het afbreken van bepaalde stoffen die kunnen leiden tot een intolerantie bij te veel ervan in de recentste maaltijd en maaltijden tot drie dagen terug. 

Zuivel in je brood 

Melk wordt wel eens in brood gebruikt als zachtmaker. Er bestaan voor diverse melkeiwitten allergieën. Deze ontstaan uiterst zelden bij volwassenen tenzij je als baby en kind een melkallergie had.

Daarnaast kan een reactie op melk te wijten zijn aan een lactose-intolerantie met zijn klassiek klachtenpatroon: opgeblazen buik, darmkrampen, losse stoelgang binnen welbepaalde tijd bij overschrijden van je tolerantiegrens.  

Extra ingrediënten 

Laat staan dat er noten, zaden, pitten, gedroogd fruit zoals rozijnen, kruiden, smaakstoffen,… aan het deeg zijn toegevoegd. Elk met hun mogelijk verschillende eiwit-allergieën, geurstoffenallergie bij smaakstoffen of intoleranties zoals op de benzoaten, salicylaten en tyramine die er in voorkomen. 

De type bakker als ijkpunt 

Het speelt een rol te weten of de reactie volgt op een brood van een fiere artisanale bakker, van een bakker met een keten van bakkerijwinkels of dat je het brood kocht in de supermarkt. En bij het brood van de supermarkt: dat het voorverpakt is of nog te snijden in de broodmachine.

De twee laatste producenten kunnen niet anders dan de bloem of het meel (bevat nog vezels) in grote hoeveelheden aan te kopen en te bewaren. En het brood dat voorverpakt in de rekken komt, moet langer houdbaar zijn. De bewaarstoffen en andere bakverbeteraars kunnen bij overschrijden van de tolerantiegrens van de persoon die het brood eet bepalend zijn voor de klachten en last. 

Een kleine noot, in feite een klein beestje: de meelmijt.

Deze mijt kan voorkomen in de bloem die gebruikt wordt door jou, de industriële producent of de bakker. Wanneer bloem rijk aan meelmijt, rauw en los hangt op brood dat je eet, kan een gevoeligheidsreactie die hierop volgt te wijten zijn aan deze mijt. Dit valt perfect te testen met prikken op de arm bij de allergoloog en in het bloed.  

Als je zelf brood bakt zijn de ingrediënten bepalend en die verschillen van broodmix tot broodmix en of je de ingrediënten zelf puur en apart toevoegt. 

De gezonde vezels 

De vezels brood zitten van nature nog in het gemalen graan tot meel of worden toegevoegd zoals onder andere: inuline, cichoreivezel, – wortel zoals aan glutenvrije voedingsmiddelen.

In klassiek donkerder volgranen brood zitten doorgaans de natuurlijke vezels. De natuurlijke vezels of toegevoegde vezels zijn: de fructanen (=FOS of fructo-oligosacchariden) en de galactanen (GOS of galacto-oligosacchariden).  De twee FODMAPs** die je darm, als die gevoelig staat, harder kunnen prikkelen door meer gasvorming door fermentatie van die vezels door je darmbacteriën. De vezels maken dat je verschillen merkt in buikklachten, stoelgangpatroon en de stoelgangconsistentie op zich. 

*FODMAPs zijn 5 groepen fermenteerbare vezels en suikers die in de stoelgang aanwezig kunnen blijven en gefermenteerd worden door de darmbacteriën. Hierbij ontstaat gasvorming en kunnen krampen en stoelgangverandering als lastig en hinderend gevoeld worden door een gevoelige prikkelbare darm (PDS, IBS).

De suikers 

De suikers worden bijvoorbeeld onder vorm van honing aan brood toegevoegd. Klachten hierop kunnen naar de buik ontstaan door de aanwezigheid van fructose in honing. En naar de huid en darmen door de benzoaten in honing bij een intolerantie hierop. Of huid en darmen kunnen klachten geven omwille van een geurstoffenallergie, parfumallergie of perubalsemallergie door de bestanddelen in honing. 

Alles wat je eet en drinkt speelt een rol

De eiwit-allergieën komen steeds van een specifiek ingrediënt in je maaltijden en dranken. De stoffen waar je een tolerantiegrens voor kan hebben komen in meerdere ingrediënten in je maaltijden en dranken voor. 

Wat je eet en drinkt voor, tijdens en na een broodmaaltijd speelt mee een rol in hoe we je klachten dienen te linken ten overstaan van al de ingrediënten en daarin zittende stoffen, wat de klachten zijn en wanneer je ze exact opmerkt en ervaart als lastig.

Er is meer dan gluten om over na te denken als je een reactie doet op brood.  Vooral de juiste hulp inschakelen is belangrijk voor de juiste linken tussen klachten, stoffen en welke gevoeligheidsreactie. Zelf geraakt men er vaak niet aan uit, tenzij het over een overduidelijke voedselallergie gaat met directe symptomen.  

Volgranenbrood rijk aan vezels is op zich gezond en bevat heel voedzame ingrediënten die doorsnee goed verteerd en getolereerd worden.  

Tips indien jij (gluten in) brood verdenkt als veroorzaker van je klachten: 

Mijd brood niet en eet het dagelijks tot de juiste diagnose is gesteld. 

Verspreid voedingsmiddelen op basis van tarwe over dagen in plaats van meerdere op tarwe gebaseerde maaltijden op één dag. 

Kies voor volgranen vers brood en verse pure granen gebaseerde broodproducten van een artisanale bakker – pure ingrediënten zijn duidelijker te linken en geeft uitsluiting van stapeling van bepaalde stoffen die een rol hebben in een aantal intoleranties. 

Contacteer een onderlegde gespecialiseerde diëtist opdat die voor jou de analyse kan doen en jij het analyseren mag laten rusten. Maak je klaar voor de nodige gerichte en goed begeleide stappen met de ondersteunende documenten, alternatieve voedingsmiddelen die je huidige perfect vervangen en lijsten. Dit om je vlot door een (tijdelijke) voeding- en levensstijlverandering te loodsen.